Minus duodecim

Lyceum ubi doceo omni anno possibilitatem congredi cum rerum litterariarum scriptoribus discipulis offert. Eorum operibus inlustratis, auctores cum pueris colloquuntur et eorum rogationibus respondent. Recenter scholam nostram visitavit medicus, Cremonae natus, cui nomen est Petrus Dantes Piccioni ad librum de vita sua, qui inscribitur Meno dodici, exponendum.

menododici

Medicus narravit die trigesimo primo mensis Maii anno MMXIII, dum Ticino (Italice Pavia), ubi vivebat, autoraeda iter faciebat  ad Laudem Pompeiam (Lodi) petendam, ubi laborabat, casus autocineticus ei fuit. Graves fuerunt accidentis consecutiones: memoriam enim perdidit. Eius recordationes regrediebantur usqe ad annum MMI. Duodecim anni eius vitae inmersi in obscuritate erant. Sui ipsius, uxoris, filiorum eiusque laboris – primus medicus urgentibus necessitatibus praepositus erat – oblitus erat.  Post refectionem annuum infirmitatis ei propositum est. Sed Petrus Dantes, qui denuo artem medicam exercere volebat, pensione recusata, studia renovavit. Nunc divisionem necessitatum urgentium nosocomii Cothonei (Codogno) dirigit. Magnam echon medici casus tota in Italia habuit. Piccioni invitatus est in noto programmate televisifico ubi experientiam suam, e qua pellicula cinematographica mox trahetur, diffuse effatus est.

piccioni
Petrus Dantes Piccioni in televisione Italica

Optimum exemplum puto eum iuvenibus discipulis dedisse. Ei enim ante vitae difficultates saepe desperant et propositum rebus adversis cedendi  saepe concipiunt.

Proxima hebdomada clarissima scriptrix Belgica orationem in aula magna Lycei nostri habebit. Trepidantes omnes eam expectamus.

Numquam mutavisti, homo

His diebus, ut scitis, emissionem televisificam Festival di Sanremo nuncupatam specto. Inter cetera quae in certamine intersunt valde mihi placet carmen a Francisco Gabbani executo cui titulus est Occidentali’s Karma.

gabbani-scimmia
Franciscus Gabbani in scaena certaminis canori Sanremensis

Id diligo quia solitum languidumque carmen amoris non est et sub rhythmo musicaque vivacibus argumentum nota dignum celat. Prima verba carminis haec sunt: “Esse aut esse debere/Dubium hamleticum/Contemporaneum sicut homo Neolithici…” (“Essere o dover essere/Dubbio amletico/Contemporaneo come l’uomo del Neolitico…”). In carmine auctor se refert ad exemplum culturale occidentale et ad eius effecta super hominem contemporaneum. Acta nostra, electiones nostrae adumbrant sortem nostram, quae karma dicitur. Homo, etiamsi iaccam et focale gerit, non multum dissimilis ab eius progenitore qui in speluncis vivebat esse videtur. Homo, igitur, superstructuris privatus, se ostendit sicut est, videlicet nuda simia.

Idem dixit anno secundo post finem belli mundani secundi poëta Italicus Salvator Quasimodo (Salvatore Quasimodo) in carmine miro cui titulus est “De homine temporis mei” (Uomo del mio tempo): “Adhuc es ille lapidis et fundae, / homo temporis mei…” (“Sei ancora quello della pietra e della fionda, / uomo del mio tempo.”). Potentibus ieiunisque versibus poëta filios hortatur ne sequantur vestigia patrum, quorum corda violentia odioque obscurabantur.

uomodelmiotempo
Uomo del mio tempo, Salvatore Quasimodo

Sed poëtae appellatio ad hominem recreandum adhuc inaudita permanet.

 

De terra poëtarum, nautarum cantorumque

Omni anno, mense Februarii, Itali vel, ut melius dicam, maior pars eorum, post cenam  televisorium accendunt ut  emissionem televisificam Festival di Sanremo nuncupatam spectent.

sanremo-2017

De certamine canoro Eurovisifico agitur, anno MXML instituto, quod evenit in omoeno oppidulo LigusticoSanremo, cui antiquitus Villa Matutiæ nomen erat. Quo in certamine XXII cantores iam clari et IX exordientes inter se decertant ad victoriam obtinendam. Victori tribuitur ambitum praemium Italice appellatum Leone di San Remo (Sancti Remi Leo) quod in imagine sequente videre potestis.

leonesanremo
“Il volo”, victores certaminis canori anno MMXV, praemium extollunt.

Tale programma televisificum longissimum est: quinque per dies producitur, quattuor horas omni die. Haec est ratio: per certaminis intervalla nonnulli hospites notissimi, patrii vel  exteri, in scaenam prodeunt ad res differentes agendas. Alii canunt, alii sermones facetos pronuntiant, alii sunt actores qui de eorum pelliculis recentibus nuntium pervulgant. Sunt etiam personae communes quae causis variis excellunt inter homines inter se sociatos. Heri vespero, exempli gratia, publicus plausit adiutores qui multas vitas servaverunt post nivium lapsum qui deversorium nomine Rigopiano recenter stravit. Insuper spectatores admirare potuimus cantorem Italicum Titianum Ferrum (Tiziano Ferro), qui cecinit carmen De solacio (Il conforto) quod valde mihi placuit, et auscultare carmina notissima a Ricardo Martino (Ricky Martin) executa. Nec in spectaculo defuit casus qui asperas contentiones suscitavit. Enim inter ceteras res locutum est de criminibus interretialibus ut reatus Anglice cyberbully nuncupatus. Ad eorum testimonium ferendum in scaenam prodierunt primum nonnulli studentes, qui motionem MaBasta appellatam ad tale phaenomenon repugnandum promoverunt, deinde quaedam hospitatrix televisiva, Dilecta Leotta (Diletta Leotta), quae, succincte vestita, lamentavit eius vitam intimam in interreti violatam esse. Ita faciendo curabat ut eius crura quam maxime visibilia essent. Caterina Balivo, hospitatricis collega, Dilectam dure publice reprehendit, ut in hoc commentario legere potestis.

De spectaculo satis dixi. Curiosa sum detegendi quid proximis diebus casurum sit.

De utilitate linguae inutilis

Casu incidi in nonnullas paginas operis De indutiis (La tregua).

treguacover

In hoc libro Primus Levi (Primo Levi) de suis rebus scribit ut testetur experientiam difficilis itineris quod eum reduxit in Italiam, post liberationem anno MCMXLV e castris carceralibus in Auschwitz sitis.

cartina_la_tregua_-_primo_levi
Charta itineris a Primo Levi acti

Levi, Cracoviam perventus, mensam pauperorum quaerit. Talis mensa surgebat post Ecclesiam Cathedralem, sed Primus distinguere nesciebat quae, inter multas et pulchras ecclesias urbis Polonicae, Cathedralis esset. Quem rogare poterat et quomodo? Redux occurrit  cuidam sacerdoti, pulchro aspectu, qui ei benignus videbatur. Presbyter nec linguam Gallicam nec Theodiscam intellegebat; idcirco prima vice post finem studiorum Primus lingua Latina usus est.  Sermonem necopinatum perturbatumque instituens, primum ex eo de situ mensae sciscitatus est: «Pater optime, ubi est mensa pauperorum?»; deinde de variis argumentis inter eos locuti sunt: de Primi origine Iudaica, de Castris Lager nuncupatis, de Italia et de multis aliis rebus quibus inusitata vestis linguae Latinae curiosum saporem temporis longe praeteriti dederat. Primus frigoris famisque plane oblitus erat: enim usus humanos praesertim esuriebat. Indiciis acceptis a sacertode, tandem  ad mensam pauperorum advenit: locus valde deprimens erat, sed calefactus  et odoribus plenus.

Et salvifica igitur lingua Latina esse potest.

De duabus culturis

“Physici mathematicique rerum litterariarum eruditos non amant, immo eos detestantur et invicem.” Sic scribebat Carlus Percy Snow in opere, anno MCMLIX scripto, “De duabus culturis”. Physicus scriptorque Anglicus his verbis denuntiare volebat quamquam formam detrectationis intellectualis.

thetwocultures

Talis fractura persistere videtur temporibus nostris in ambitibus et publicis et privatis: laureae scientificae aut vicissim humanisticae titulus esclusionis sunt tam in primo quam in secundo contextu. Etiam in ludo ubi doceo saepe audio disciplinarum litterariarum collegas dicentes: “Nihil intellego de mathematica” vel “Mea nihil interest mathematicam apprehendere”; aequaliter magistri rerum scientificarum mihi videntur patefacere quoddam fastidium erga textus litterarios. Et primi et secundi obliti sunt, ut patet, verborum quae Plato ipse in Academiae ianua scripsit: “Ἀγεωμέτρητος μηδεὶς εἰσίτω”. Fortunate non pauci litterati monitum platonicum secuti sunt, a Dante Alagherio usque ad Raimundum Queneau, Italum Calvino et Georgium Aloysium Borges, cuius fabula De morte et de pyxide  optimum exemplum est ad fecundam unionem duarum culturarum demonstrandam. De hoc scripto, quod laboriose, sed non sine satisfactione, Hispanice legi, tracto in commentario “Litterae scientia nutritae”.

Ubi concordia, ibi victoria

Potestne multitudo blogatorum Latine loquentium unā scribere?

officina-della-scrittura

Etiamsi scriptura collectiva non multum diffusa est et rare elevatur super ludi litterarii gradum, non desunt numerosa testimonia eius potentiae. Vicipaedia enim est notissimum exemplum scripturae cooperativae in enciclopedica forma. Interretis gratia cotidie recogitationes, imagines, pelliculas, scripta varia, et cetera, in commune ponere quimus. Cur non igitur communicare ideas et eas vertere in aliquid quod diu supervivere possit? Quam ob rem creavi in hoc spatiunculo meo paginam cui titulus est Fabula aperta (Fabula aperta ) in qua quisque vestrum velit invitatus est ut adiumentum proprium offerat ad primam fabulam latinam collectivam creandam. Conscia sum hoc meum somnium esse et timeo ne nova pagina mea vacua maneat. Sed nonne quidam dicebat vitam ipsam somnium esse?

E verbo verbum

Placet mihi, ut fortasse iam scitis, in linguam Latinam vertere texta variorum auctorum et generum. Seligo scripta quae affectus meos movent et recogitationes in me suscitant. Nec excludo ea quae risum excitare queunt. Multo minus diligo opera quae tractant de amore, affectione labili instabilique cui in diem minus credo. Quotiescumque igitur versioni me accingo, magis dubiosa fio. Timeo enim ne interpretatio mea, si libera, sensum texti originalis commutare possit, si autem litteralis, arida appareat et minime personalis. Alii tale exercitium sterile putant, alii perutile. Ego inter eos ultimos me ipsam colloco. Valde enim, mea opinione, imitatio ab aemulatione differt: prima simplex aequatio quodam exemplo est; secunda studium fecundum, quod  exitus tam novos producere potest ut aliquando accidat ut paradigma superari possit.

Litterae Latinae ipsae a conversione in sermonem Latinum Odysseae Homericae natae sunt.

andronico
Lucius Livius Andronicus

Non sine difficultate ipse Livius Andronicus, auctor versionis Latinae  (cui titulus Odusia est), textum graecum vertit, ut exemplum sequens monstrat:

τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ρκος ὀδόντων; (Hom. Od. I,64)

Mea puera, quid verbi ex tuo ore supra fugit? (Odusia, Fr. 3).

atena

Ulixes in insula Ogigia retinetur a nympha Calipsone, quae eum impedit quin domum redeat. Heros luget et tam desperatus est ut Athena, dea quae constanter Ulixem protegit, parum reverenter patri Iovi dicat: «Et cor tuum, Olympie, non commovetur? Nonne tibi gratus erat Odysseus, cum apud naves Argivas sacrificabat in magna terra Troiana? Cur, Iuppiter, tam hostilis ei es?». Regis deorum responsum reprehensio est: « Mea puera, quid verbi ex tuo ore supra fugit?». Dein iussu Iovis Mercurius ad nympham venit et eam ordinat ut Ulixem discedere sinat.

 

Locutio Graeca  ρκος ὀδόντων indicat quoddam saeptum ad verba retinenda aptum ut ea foris non exeant. Metaphora Graeca, difficilis comprehensu, non exstat in Latinitate. Quam ob rem Livius Andronicus eam mutat in aliam vagiorem. Idcirco non de acto patulo agitur, sed de simplificatione, quasi texti Homerici glossa. Notandum etiam est verbum puera, forma feminina verbi puer, usum vice verbi puella sed etiam vice nominis puer genere femenino (cfr. Fr. 14 Morel Sancta puer Saturni filia regina): fortasse Livius putavit tale nomen efficacius locutione filia mea, certe viciniore ad textum graecum, sed minus apta ad ardorem quasi virilem filiae Athenae exprimendum. Perfecta autem est congruentia inter fugio et φεύγειν. Locutio supra fugit demum formam ὑπερεξέφυγε racalcat, sed talis forma non est propria linguae Homericae, sed scoliorum et Livii aetatis. Genetivus verbi partitivus est pronominis indefiniti quid.

Ergo Andronicus aemulavit, non imitavit Homerum. Erravit igitur, mea sententia, ille B. G. Niebhur, qui dixit : «Litterae Latinae mortuae natae sunt».