Homo homini lupus

Laboris causa tempore careo ad blogum curandum. Quam ob rem pauca scribam.

Casu incidi in Alberti Einstein  sententiam quam numquam antea audiveram. Aforismus aliis verbis asserit quod primus  Plautus iam dixit in comoedia cui titulus est Asinaria: “lupus est homo homini“. Enim etiam scientiarum peritus efficaciter exprimit conceptum secundum quem homo movetur instinctu sui similem opprimendi. Haec sunt physici praemio Nobeliano laureati verba:

“Homo pyrobolum atomicum excogitavit, sed nullus mus in toto orbe terrarum laqueum ad mures capiendos construeret.”

topolino

Pessimus omnium animalium es, homo.

Annunci

De pulchritudine controversa

Gradatim labitur aestas. Hoc in tempore anni Itali se parant ad pulcherrimam omnium feminarum Italarum eligendam. Hodie vespere enim coronabitur “Dominula Italia MMXVII” (Miss Italia 2017). Usque ad annum MMXIII televisio publica patria tale certamen pulchritudinis emisit, sed subinde emissio televisifica interrupta est variis rationibus, sed praesertim ob altum pretium emissionis et maxime ob multas controversias quas mercatus et usus corporis feminei suscitaverunt. Etiam apud nos magistra civium Cremae, urbis sitae non longe a Cremona, certamina pulchritudinis vetavit quia, eius sententia, tales competitiones figuram femineam humiliant (Crema, la sindaca mette il veto alle miss). Non defuerunt qui cum ea dissenserunt; non pauci enim sunt qui pulchritudinem virtutem putant et eam censent dotem utilem ad laborem inveniendum praesertim his temporibus inopia operarum vexatis.

Et quid de maioribus nostris? Antiqui certationes pulchritudinis non spernebant. Fortasse primum certamen huius generis iudicium Paridis considerari potest. Priami filius enim controversiam inter Iunonem, Minervam et Venerem, quae esset dearum pulcherrima, solvit premium Veneri tribuendo.

venus
Venus (S. Botticelli)

 

Etiam in operibus Sapphus, Alcmanis et Theophrasti testimonium est certaminum et feminis et maribus reservatorum et declamationibus poeticis comitatorum. Incertum est autem qui talium spectaculorum iudices fuerint; forsan mulieres agones femineos tantum iudicabant, mares autem arbitri erant in certationibus et femineis et masculinis. Graeci enim principium kalokagathiae sustinebant: qui pulcher est etiam quod ad mores pertinet bonus est. Etiam apud Romanos pulchritudinis contentionum documentum est. Cassius Dio testando affectionem Augusti erga Terentiam, Mecenatis uxorem, quae Romam reliquit ut in Galliam Octavianum sequeretur ad rumores vulgi vitandos, scribit tantam fuisse Imperatoris cupidinem adversus Terentiam ut olim eam coegerit interesse inter pulchritudinis certamen contra Liviam, Augusti uxorem. De certatione inter has duas feminas licet dubitare, sed non de talis generis agonum ortu.

Solomon-Toilet_Roman_Lady-906x1024
Toilet Roman Lady (S. Solomon)

Imperii Bizantyni aetate aliquid simile certaminibus pulchritudinis hodiernis erat modus quo imperatoris sponsa designabatur. In Biblia tandem legimus regem Assyrium Assuerum uxorem suam, Esther, elegisse ex mulieribus pulchris et incorruptis.

Igitur, quid adiungam? “Venisne tu de caelo profundo an surgis de abysso, Pulchritudo?” (C. Baudelaire)

 

 

Pauca post reditum

Ad blogum revertor post ferias aestivas, quas degi, ut soleo, in Camunorum valle, ubi abhinc nonnullos annos pater meus emit domum parvam et, ut ita dicam, Spartanam, sed aptam familiae nostrae, ad negotia cottidiana et clamores viarum urbanarum fugiendos.

IMG_4390
In parvo vico ubi solite versor multae commoditates quibus cottidie fruimur desunt; enim non sunt tabernae ubi emptiones fieri possint et nexus interretialis lentus et saepe absens est. Talibus rationibus fere omnibus diebus pedibus obsonatum petebam Burnium, ubi acta diurna Cremonensia emebam ut me certiorem facerem de eventibus urbis meae. Insuper difficile fuit per interrete navigare; quam ob rem legere nequivi sodalium commentaria nec blogum meum renovare. Tantum potui breviter apud “Twitter” pipiare.
Status caeli bonus permansit per multos dies, sed, ut scitis, in montibus aër tam repente mutat ut tepor solis cedere possit violentiae gelidae grandinis, quam improvisus iris tandem dissipat.

IMG_4398
IMG_4400Dies amicus mihi fuit, nox inimica. Sub luce diei enim in naturae pulchritudinem me immersi et per agros et calles peragravi nonnunquam sola, saepius comitata, praesertim a caro Matthaeo, qui minus dolorosum mihi fecit percurrere vias quas abhinc non multum tempus cum patre meo metiebar. Noctu autem angores cor meum vexabant et saepe dormire mihi difficile erat.
Inopinanter ambulando inveni Sosiam quem, ut dicunt, celatum in quadam parte orbis terrarum, nos omnes habemus.

IMG_4433

 

Similitudinem inter nos perfectam esse puto. Nonne vobis videtur?

Non modo cantiunculae sunt

Secundum Svetonium, Tiberius, historiae fabularis studiosus, grammaticos quaestionibus singularibus experiebatur: “Quae mater Hecubae, quod Achilli nomen inter virgines fuisset, quid Sirenes cantare sint solitae” (Tib., III, 70). Rogatio ultima insidiosa est, quia nemo id scire poterat. Homerus enim nihil de Sirenum cantus argumento dicit, sed tantum narrat eas heroa invitavisse ut earum vocem auscultaret:

δεῦρ᾽ ἄγ᾽ ἰών, πολύαιν᾽ Ὀδυσεῦ, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν,

νῆα κατάστησον, ἵνα νωιτέρην ὄπ ἀκούσηις.

οὐ γάρ πώ τις τῆιδε παρήλασε νηὶ μελαίνηι,

πρίν γ᾽ ἡμέων μελίγηρυν ἀπὸ στομάτων ὄπ᾽ ἀκοῦσαι,

ἀλλ᾽ ὅ γε τερψάμενος νεῖται καὶ πλείονα εἰδώς.

ἴδμεν γάρ τοι πάνθ᾽ ὅσ᾽ ἐνὶ Τροίηι εὐρείηι

Ἀργεῖοι Τρῶές τε θεῶν ἰότητι μόγησαν,

ἴδμεν δ᾽, ὅσσα γένηται ἐπὶ χθονὶ πουλυβοτείρηι. (Od., XII, 184-191)

ulisse-e-le-sirene
Ulixes et Sirenes (Pictura vascularis)

Istum ipsum locum Cicero ita vertit:

O decus Argolicum, quin puppim flectis, Ulixes, / Auribus ut nostros possis agnoscere cantus? / Nam nemo haec umquam est transvectus caerula cursu, / Quin prius astiterit vocum dulcedine captus, / Post, variis avido satiatus pectore musis, / Doctior ad patrias lapsus pervenerit oras. / Nos grave certamen belli clademque tenemus, / Graecia quam Troiae divino numine vexit, / Omniaque e latis rerum vestigia terris. 

Orator subinde adiungit:
Vidit Homerus probari fabulam non posse si cantiunculis tantus irretitus vir teneretur; scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem. Atque omnia quidem scire cuiuscumquemodi sint cupere curiosorum, duci vero maiorum rerum contemplatione ad cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum. (De finibus bonorum et malorum, V, 18)

Secundum Ciceronem igitur Sirenum cantus scientiae pollicitatio est. Dantes Alagherius autem modo christiano arcanum solvit: Sirenes peccati fascinantis et dilectabilis bonorum terrenorum symbolum sunt.

sirenadalì
De Sirene (S. Dalì)

Summus  poëta cedit dulci sono vocis eiusdem Sirenis quam Ulixes nanctus erat in eius itinere.

Poi ch’ella avea ‘l parlar così disciolto,
cominciava a cantar sì, che con pena
da lei avrei mio intento rivolto.
«Io son, cantava, io son dolce serena,
che’ marinai in mezzo mar dismago;
tanto son di piacere a sentir piena!
Io volsi Ulisse del suo cammin vago
al canto mio; e qual meco s’ausa,
rado sen parte; sì tutto l’appago!» (Purgatorio, XIX, 16-22)

Recenter alii scriptores Sirenum aenigma tractaverunt. Franciscus Kafka in eius opere De silentio Sirenum mythum haud mediocriter variat: ab hac parte Ulixes, qui heroos homerici animo caret, sibi aures claudit, ut socii faciunt, ab illa parte creaturae aquaticae nova arma habent: silentes manent. Incertum est utrum earum silentium prolusio ad vitae humanae inanitatem sit an Ulixes eas audire recuset, exprimens distantiam hominis a divino.

Bertoldus Brecht autem in eius opere De Ulixis mendacio affirmat Sirenes cantum Ulixi negavisse, nolentes earum artem donare pusillo homini qui earum cantui cedere non poterat et qui, re vera,  earum vocem mellifluam tantum sentire finxit. Poesin Sirenum cantui comparando Brecht ex se quaerit quomodo ars possibilis sit cum ii qui audiunt implicari nolint.

La-sirena-e-il-poeta
De Sirene et poeta (M. Chagall)

 

Quid igitur Sirenes cantare solitae sunt? Fortasse – ut Italus Calvino ait – Odysseam canere pergunt, forsan simillimam illi quam legimus, forsan diversissimam.

 

Tempus rapide decurrit…

Luces et umbrae

Casu incucurri in photographias a Vincentio Balocchi, machinatore et photographo Florentino, captas, quarum celeberrima est illa quae inscribitur “Umbra Davidis a Michaele Angelo creati”.

Ombra-di-David-Michelangelo-1960-665x919
L’ombra del David di Michelangelo (1960)

Sed inter artificis omnes imagines  me tetigit ea cui titulus est “De ianua”.

IMG_4299
La porta (Vincenzo Balocchi)

 

Photographia variis rationibus me fascinat. Imago tam mirabiliter conficitur ut difficile sit intellegere utrum photographema an pictura ante oculos nostros stet. Luces umbraeque faciunt ut imaginis subiectum planius sit. Estne ianua semiaperta an semiclausa? Umbrae nobis recognoscere sinunt ostium semiapertum est. Et quid instat in columna quae valvam sustinet? De animali agitur, sed quod est animal? Denuo umbra nobis melius discernere permittit: animal avis esse videtur, probabiliter aquila est. Contra non paucas quaestiones imago ipsa suscitat. Cur gradus ascendendi sunt ad limen superandum, aliis verbis, quo ducit accessus iste? Quis ianuam aperuit? An forsan aliquis eam apertam reliquit? Quae significatio aquilae tribuenda est nobis? Responsum vere arduum est, quia avis sensus differentes assumit apud varios populos et in differentibus aetatibus. Animal Iovi sacrum, potentiae symbolum est apud Romanos;   Aegyptii autem partem hominis quae aeterne vivit et quae “Ba” appellatur aquilae forma pingunt. Romani quoque putabant animas Caesarum post mortem, corporis onere liberatas, aquilae forma ad immortalitatem solarem assurgere. Apud alias gentes porro aquila est animal psycopompum vel augurale. Res igitur fere insolubilis apparet. Mea sententia, in hoc casu ianua non separationis, sed communicationis elementum considerari potest ad vitam ipsam repraesentandam. Transitus continuus per ianuas enim vita nostra est, iter  ab ortu usque ad mortem lucibus umbrisque disseminatum.