De similitudine quadam Senecana

       “Similitudo est oratio traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile.”                (Ad Heren., 4.45.59)

Similitudo est comparatio e duabus partibus constituta in qua res altera re explicatur. Pars determinata  clarior facta est parte determinante, quae, etiamsi in se ipsa diversa est, tamen valde similis est parti determinatae. Variis causis tali artificio auctores utuntur. Secundum Quintilianum (Inst., VIII, 3, 74), similitudo ornat orationem , facitque sublimem , floridam , iucundam , mirabilem. Sed similitudo non semper adhibetur ad ornandum, sed etiam ad probandum, non raro ad apertius dicendum et velut oculis id, de quo agitur, subiciendum (Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. (Ad Heren., ibidem)). Talis generis mihi videtur esse similitudo qua Seneca usus est in quodam loco epistulae LXXII ad Lucilium scriptae. Hoc est epistulae excerptum:

Quod quaeris a me liquebat mihi – sic rem edidiceram – per se; sed diu non retemptavi memoriam meam, itaque non facile me sequitur. Quod evenit libris situ cohaerentibus, hoc evenisse mihi sentio: explicandus est animus et quaecumque apud illum deposita sunt subinde excuti debent, ut parata sint quotiens usus exegerit. (Ad Lucilium, 72,1)

Hac in similitudine philosophus rationem analogiae inter animum et librum instituit. Sicut liber, animus explicandus est. Sed quid est, Senecae sententia, animus? Ad quem librum philosophus se refert? Quae est similitudinis significatio?

Animus in philosophia senecana est impetus qui variis modis se patefacit: esse potest dolor, laetitia, maestitia, irritatio, cupido, rebellio, alacritas, etc., qui ratione, facultate quae hominem ab aliis animalibus distinguit, dominari debent. Ad id faciendum mens his instrumentis utitur: experientia factorum vitae bonorum et malorum, exempliis claris personarum rectarum probarumque, scientia rerum historicarum, observatione modorum quibus natura, magistra rectorum habituum, operat, frequentatione amicorum, colloquiis cum sapientibus, lectione meditata textorum multae auctoritatis. Hoc modo animum, id est nos ipsos, curamus. Lectio igitur medicina est animi, praesertim cum iactatus est. Studiosa luxuria autem valde cavenda est: non omnes libri legi possunt; sufficit possidere eos qui legi possunt. Sed non excerpta, sed opera integra legenda et inquirenda sunt. Texta adnotanda sunt, deinde opus est ab eis excerpere locos, demum commentaria redigere de personalis inquisitionis argumento.

Aetate in qua Seneca scribit volumen erat liber e charta papyracea factus quem evolvere necessarium erat ut is legi posset. Tale opus ad longa scripta magni momenti forma libraria aptissima omnium erat. Ad talem librum scriptor se refert. Libellus autem erat parvum volumen generaliter ad amicos destinatum – omnibus noti sunt versus quibus Catullus Cornelio proprium libellum dedicat (Cui dono lepidum novum libellum / arida modo pumice expolitum? (Carmina, I, 1)) – et eleganter confectum de rebus iuridicis aut poeticis, poematibus epicis vel ponderosis tractatibus oppositum. Charta erat folium papyri ad scripturam ex tempore habitam aptum (ubi quid datur oti, inludo chartis (Horatius, Serm. I, 4, 138-139)). Utcumque omnia instrumenta papyracea erant. Alia media scriptoria erant membranae (folia membranea) et tabulae (tabellae ligneae ceratae vel dealbatae)  ad commentariola brevissima scribenda.

volumen

Venimus nunc ad similitudinis significationem. Seneca hoc nobis dicere vult: animus est quasi liber in quo notas scribimus, ut memoria teneamus omnia quae in vita nostra accidunt: verba, facta, successus, errores. Quia ligamen indissolubile est inter quod sumus, quod fuimus et quod esse poterimus, hic liber animi nostri constanter legi debet. Si id non accidit, si hic liber clausus perenniter manet, quod fuimus et quod sumus obliviscimur, id est identitatem nostram perdimus. Eodem modo volumina quam saepissime revolvenda sunt, ne situs ea aggrediantur. Non casualiter in antiquis bibliothecis, non solum Romanis sed etiam in illa Ephesia, post muros, in quibus aediculae erant ad libros reponendos, diastemata creata erant ut chartae papyraceae a situ  defenderentur .

 

 

 

Femina, fragilis flos

Abhinc aliquot dies festum mulieribus dicatum celebratum est. Apud nos Italos feminae felicitantur eisque donatur flos, cui nomen est acacia dealbata, quae Italice “mimosa” appellatur. Nomen derivat e vocabulo Latino mimus. Enim floris foliae, cum tanguntur, pudice se retrahunt: fingunt se plantas sine vita esse ad impetum animalium pascentium vitandum. Qua de re @NemoOudeis hoc haicu scripsit.

mimosa

Puto talem florem aptissimum esse ad condicionem femineam repraesentandam. In praeteritis sicut in presentibus temporibus enim femina semper sub minis fuit. In antiqua Graecia, ubi, ut mythus narrat, prima femina, Pandora,  creata est ab Hephaesto ad Prometheum omnesque homines puniendos ob furtum foci,  mulier semper sub auctoritate viri vivebat, primum sub patris, deinde, post nuptias, sub mariti potestate. Ei iura politica non erant; praesertim domum liberosque curare debebat. Clari scriptores philosophique erga eam verba minime blandientia pronuntiabant. Euripides feminam considerabat pessimum omnium malorum; Plato censebat feminae locum non esse in bona ordinatione sociali; Aristoleles mendosam et imperfectam mulierem definiebat; Pythagoras dicebat malo principio quod generavit chaon et tenebras feminam creatam esse. In Media Aetate puerulae ortus calamitati aequabatur causa dotis necessariae ad eam nubendam. Nec educabatur femina nec par viro aestimabatur. Gallicae Revolutionis tempore peritiae ambitus proprii feminae tributi sunt et praesertim accessus ad instructionem et deinde ius suffragii ferendi Suffragistarum operis gratia. Feminismus subinde vindicavit eadem iura civilia, socialia, sexualia et oeconomica virum feminis tribuenda esse. Temporibus nostris in occidentali parte mundi feminae iura acquisita tuentur, vel saltem tueri conantur; in aliis partibus globi autem mulieres varias discriminationes subeunt: aliae operire totum corpus debent, aliis ad scholam accedere vetitum est, aliae ad nuptias indesideratas coactae sunt, aliae mutilationes pati debent, e.g. infibulationem, odiosissimam inter omnes. His ultimis igitur feminae occidentales se melius habere videntur. Sedne vere res sic stant? Num est laudabilis societas in qua feminis difficilius viris est laborem obtinere et in qua munus feminarum – si eum adipiscuntur – minus remuneratum vel minus gravem munere virorum est? Num est laudadilis societas in quo feminae coactae sunt esse perenniter pulchrae, blandae, media ad merces vendendas, vel reductae sunt ad rem a viro possessam?

Vel in fabulis stereotypi minime grati feminis sociantur. Talibus in scriptis enim aut feminae malae et saevae ut Crudelia De Mon (Anglice Cruella De Vil) apparent aut bonae venustaequae, sed perditae sine cuiusdam viri auxilio, ut Alba Nix.

crudeliabiancaneve

De levitate quadam intolerabili

Quantum, cari lectores, putatis hoc poculum aquae ponderare posse? An centum grammata an ducenta?

img_4220

Re vera pondus absolutum minime interest. Id pendet e tempore quo poculum sustinemus. Si id extollimus per unum minutum, res pauci momenti est. Si autem id suffulcimus unam per horam, brachium nostrum certe dolebit. Si demum totum per diem calicem sublevamus, brachium ipsum torpidum et debilitatum fiet.
Curae sollicitudinesque vitae ei poculo aquae similes sunt. Si de eis paulisper tantum cogitamus, nihil accidit. Si autem de eis longius cogitamus, dolere incipiunt. Si tandem totum per diem de talis rebus cogitamus, animadvertemus nos ipsos debilitatos et inhabiles ad quaslibet res agendas.
Ponderandum igitur est cum recta statera.

Iudicium differendum est

Sapientiae margaritae per interrete saepe sparsae sunt. In hanc hodie casu incucurri.

img_4219
Alexei Harlamoff, Puerula cum malis

Puerula quaedam utrisque manibus dua mala tenebat.
Mater ad eam appropinquat et ex filiola quaerit num alterum malum ei dare possit.
Infans rapide mordet primum alterum, deinde alterum fructum.
Mater risum super vultum congelare sentit et deceptionem suam celare conatur.
Sed puella alterum ex duobus malis ei porrigit dicens:”Matercula, accipe. Hoc est duorum dulcissimum.”

Oportet igitur iudicium semper differre ut aliis facultas se ipsos explicare sit. Quod percipimus saepe potest realitas non esse.

De scriptrice “bonsai”

Color carneus perlucidus, longi capilli nigri in spiras nexi, parva labia rubro picta, oculi vivaces nonnullis rugis signati sub superciliis densis.

img_7698

Postquam Amalia aulae magnae limen superavit, strepitus puerorum vocitantium statim cessavit. Operto capite, veste nigra vestita, stans primum auditorium rapide sed attente observavit, deinde consedit post exedrae longam mensam. Omnium visus exserti ad eam scrutandam erant. Enim, etiamsi fere omnibus Amaliae Nothomb nomen notum erat, tamen non multi tali nomini vultum sociare quibant. Et paucissimi erant qui clarae scriptricis nomini vocem iungere poterant.

Haec fuerunt notissimae scriptricis prima verba

Curiosissima ego quoque eram audire orationem scriptricis cuius librum Le Sabotage amoureux  (De incursione amorosa) recenter perlegi.

img_4199

De scriptrice Belgica iam varia sciebam antequam librum legeram: ambassiatoris filia, vixit quapropter in diversis partibus mundi; studia classica egit (didicit philologiam Graecam et Latinam apud Universitatem Liberam Bruxellensem); regulariter scribere incepit anno aetatis septimo decimo, omni die quattuor per horas. Ita faciens omni anno parvum librum publicat et diligenter eum curat sicut Japonici arbores bonsai nuncupatae alunt. “Scriptrix facta sum ad matrem meam seducendam” – olim declaravit (R.it).

Volumen supra citatum Amaliae infantiam mihi cognoscere sivit. De commoratione familiae Nothomb in Sina ab anno MCMLXXII usque ad annum MCMLXXV tractat. Enim Amalia tenera in aetate patrem ambassiatorem sequi debuit translatum a Japonia in Sinam laboris causa Revolutionis Culturalis tempore. Tam ab Amalia Japonia amata fuerat quam Sina detestabilis ei apparet. Sina enim ei foeda videtur. Ubique sunt ventilatoria, quae talis turpitudinis symbolum in libro fiunt. Ictus aestethicus translatione provocatus facit ut scriptrix cogitationes suas defigat in microcosmon proprium, neglegens historiam terrae quae eam acceperat et in qua advenae in contuberniis neglecti vivebant. Quam ob rem legere possumus historiam secundi belli mundani a puerulis renovati, qui inter se decertant non solum bella puerilia pugnando, sed etiam et praesertim affectuum pugnas agendo. Amor quoque pugna est: parva Amalia Elenam, pulcherrimam sed algidam puellam Italam, adamat. Ab ea recusata, eam recusat duritiam fingens. Elena cedere videtur…  Sed demum Amalia amorem suum diu dissimulare nequit et Itala superba denuo crudeliter eam spernit. Translatio nova Amaliae familiae in perpetuum eas disgiunget.

img_7704

Multis de rebus hac mane Amalia locuta est amabiliter colloquens cum discipulis et eorum magistris. Imprimis scriptrix inlustravit librum nuper editum, Riquet à la houppe, personalem renovationem homonymae fabulae Caroli Perrault, deinde rogationibus discipulorum eorumque magistrorum respondit. De annis in Japonia transcursis, de titulis peculiaribus eius librorum, quos omnes sicut filios diligit,  de inspiratione, de fastidio cibi quo Amalia laboravit et quod ea morbum singulare (“une maladie bizarre”) appellat, de urbe nostra heri visitata inter cetera locutum est. Ego quoque rogationem Amaliae posui. Ex ea quaesivi quid  de pluribus transaltionibus eius operum censeret. Amalia mihi respondit se amplam libertatem dare translatoribus, sed exigit operis titulum numquam mutari. Insuper lepida episodia de versionibus non satis ex sententia conscriptis narravit. Quaesitum meum ei gratum fuit, ut Amalia ipsa mihi dixit cum, post orationem librum De incursione amorosa mihi subscripsit.

img_77061

Longus erit dies scriptricis Belgicae, quae primo vespere cum Cremonensibus congredietur apud museum fidiculae nostrum.

 

___

¹Hic plura videre potestis, me quoque inter auditores confusam.

Minus duodecim

Lyceum ubi doceo omni anno possibilitatem congredi cum rerum litterariarum scriptoribus discipulis offert. Eorum operibus inlustratis, auctores cum pueris colloquuntur et eorum rogationibus respondent. Recenter scholam nostram visitavit medicus, Cremonae natus, cui nomen est Petrus Dantes Piccioni ad librum de vita sua, qui inscribitur Meno dodici, exponendum.

menododici

Medicus narravit die trigesimo primo mensis Maii anno MMXIII, dum Ticino (Italice Pavia), ubi vivebat, autoraeda iter faciebat  ad Laudem Pompeiam (Lodi) petendam, ubi laborabat, casus autocineticus ei fuit. Graves fuerunt accidentis consecutiones: memoriam enim perdidit. Eius recordationes regrediebantur usqe ad annum MMI. Duodecim anni eius vitae inmersi in obscuritate erant. Sui ipsius, uxoris, filiorum eiusque laboris – primus medicus urgentibus necessitatibus praepositus erat – oblitus erat.  Post refectionem annuum infirmitatis ei propositum est. Sed Petrus Dantes, qui denuo artem medicam exercere volebat, pensione recusata, studia renovavit. Nunc divisionem necessitatum urgentium nosocomii Cothonei (Codogno) dirigit. Magnam echon medici casus tota in Italia habuit. Piccioni invitatus est in noto programmate televisifico ubi experientiam suam, e qua pellicula cinematographica mox trahetur, diffuse effatus est.

piccioni
Petrus Dantes Piccioni in televisione Italica

Optimum exemplum puto eum iuvenibus discipulis dedisse. Ei enim ante vitae difficultates saepe desperant et propositum rebus adversis cedendi  saepe concipiunt.

Proxima hebdomada clarissima scriptrix Belgica orationem in aula magna Lycei nostri habebit. Trepidantes omnes eam expectamus.

Numquam mutavisti, homo

His diebus, ut scitis, emissionem televisificam Festival di Sanremo nuncupatam specto. Inter cetera quae in certamine intersunt valde mihi placet carmen a Francisco Gabbani executo cui titulus est Occidentali’s Karma.

gabbani-scimmia
Franciscus Gabbani in scaena certaminis canori Sanremensis

Id diligo quia solitum languidumque carmen amoris non est et sub rhythmo musicaque vivacibus argumentum nota dignum celat. Prima verba carminis haec sunt: “Esse aut esse debere/Dubium hamleticum/Contemporaneum sicut homo Neolithici…” (“Essere o dover essere/Dubbio amletico/Contemporaneo come l’uomo del Neolitico…”). In carmine auctor se refert ad exemplum culturale occidentale et ad eius effecta super hominem contemporaneum. Acta nostra, electiones nostrae adumbrant sortem nostram, quae karma dicitur. Homo, etiamsi iaccam et focale gerit, non multum dissimilis ab eius progenitore qui in speluncis vivebat esse videtur. Homo, igitur, superstructuris privatus, se ostendit sicut est, videlicet nuda simia.

Idem dixit anno secundo post finem belli mundani secundi poëta Italicus Salvator Quasimodo (Salvatore Quasimodo) in carmine miro cui titulus est “De homine temporis mei” (Uomo del mio tempo): “Adhuc es ille lapidis et fundae, / homo temporis mei…” (“Sei ancora quello della pietra e della fionda, / uomo del mio tempo.”). Potentibus ieiunisque versibus poëta filios hortatur ne sequantur vestigia patrum, quorum corda violentia odioque obscurabantur.

uomodelmiotempo
Uomo del mio tempo, Salvatore Quasimodo

Sed poëtae appellatio ad hominem recreandum adhuc inaudita permanet.